Samen Houtstook Meten
De resultaten na metingen door inwoners en TNO
Meten is weten
Wat gebeurt er met de luchtkwaliteit als er in de buurt hout wordt gestookt? Waar en wanneer komt houtrook voor? En kunnen metingen door inwoners helpen om plekken met relatief veel houtrook in kaart te brengen?
Deze vragen stonden centraal in het onderzoek Samen Houtstook Meten, waarin inwoners, wetenschappers en overheden samen de invloed van houtrook op de luchtkwaliteit en de verspreiding van houtrook in kaart brachten. Dit is een gezamenlijk initiatief van de provincie Utrecht, de gemeenten Amersfoort, Zeist en Utrechtse Heuvelrug, TNO en Samen Meten Utrecht.
Houtstook draagt bij aan luchtverontreiniging. Bij het verbranden van hout komen fijnstof en roet vrij, die schadelijk zijn voor onze gezondheid. Met Samen Houtstook Meten krijgen we beter inzicht in de lokale verspreiding van houtrook en de bijdrage aan fijnstof in de lucht. Zo kunnen we gerichter werken aan schonere lucht en een gezondere leefomgeving.
Afbeelding: Het meetgebied met sensorlocaties in gemeenten Zeist, Amersfoort en Utrechtse Heuvelrug.
Dankzij de inzet van inwoners krijgen we beter inzicht hoe houtrook zich verspreidt en welke invloed dit heeft op de luchtkwaliteit in woonwijken. Deze kennis helpt niet alleen om bewoners bewuster te maken van de gevolgen van houtstook, maar biedt gemeenten ook waardevolle inzichten om de luchtkwaliteit te verbeteren.
Zo hebben we gemeten
Van november 2025 tot april 2026 werd in Zeist, Driebergen en Amersfoort de luchtkwaliteit gemeten. Daarbij werden nauwkeurige metingen van TNO gecombineerd met een uitgebreid netwerk van fijnstofsensoren bij inwoners.
1. Metingen door TNO
TNO plaatste een meettrailer op twee locaties: in Zeist (13 november 2025 tot 3 februari 2026) en Amersfoort (3 februari tot 14 april 2026). Hier werden onder andere fijnstof en roet continu gemeten. Ook werd levoglucosan gemeten, een stof die gebruikt kan worden om houtrook te herkennen.
2. Metingen door inwoners
66 inwoners plaatsten een SODAQ Air-sensor buiten hun woning. Deze sensoren maten continu de concentratie fijnstof (PM2,5) in de lucht. Door de meetgegevens te vergelijken, konden onderzoekers nagaan waar tijdens houtrookmomenten relatief hoge concentraties voorkwamen.
3. Meetgegevens combineren
De metingen van TNO hielpen om houtrookmomenten te herkennen. De sensoren van inwoners lieten vervolgens zien waar de fijnstofconcentraties tijdens deze momenten hoger of lager waren. Zo ontstond een gedetailleerder beeld van de lokale luchtkwaliteit dan met één meetlocatie mogelijk was geweest.
4. Samen meten, samen in gesprek
Tijdens het onderzoek gingen inwoners, onderzoekers, provincie en gemeenten met elkaar in gesprek over de eerste resultaten en mogelijke oplossingen. Lees de terugblik op deze bijeenkomst.
Door inwoners te betrekken bij het meten, ontstaat niet alleen meer inzicht in houtstook, maar ook meer betrokkenheid bij het thema.
De belangrijkste resultaten
Het onderzoek laat zien dat houtrook op bepaalde momenten een aanzienlijk aandeel heeft in de hoeveelheid fijnstof in de lucht. Vooral tijdens koude avonden met weinig wind kunnen de concentraties oplopen. Dankzij de metingen van inwoners werden ook lokale verschillen zichtbaar.
1. Houtrook draagt aanzienlijk bij aan fijnstof in de lucht
Tijdens geïdentificeerde houtrookmomenten was circa 18 tot 27% van de fijnstofconcentratie afkomstig van houtrook. In Zeist werd tijdens 43% van de meeturen een bijdrage van houtrook vastgesteld, tegenover 14% in Amersfoort. Dit verschil hangt mogelijk samen met het weer: tijdens de meetperiode in Amersfoort was het gemiddeld warmer dan in Zeist.
2. Vooral op koude avonden met weinig wind blijft houtrook hangen
Houtrook werd vooral waargenomen tijdens koude avonden met weinig wind. Onder deze omstandigheden wordt de rook minder snel verspreid en verdund, waardoor verhoogde concentraties meerdere uren kunnen aanhouden. Soms bleef houtrook zelfs meerdere dagen aantoonbaar aanwezig.
3. De fijnstofconcentraties verschillen sterk per locatie
De sensoren van inwoners lieten zien dat fijnstofconcentraties tijdens houtrookmomenten lokaal sterk kunnen verschillen. Opvallende hotspots lagen in het westen en centrum van Amersfoort en in het zuidwesten van Driebergen-Rijsenburg. Ook in Zeist registreerden enkele sensoren bovengemiddeld vaak hoge waarden.
4. Houtrook draagt bij aan het overschrijden van luchtkwaliteitswaarden
Op 40 dagen werd de advieswaarde voor fijnstof van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) van 15 µg/m³ overschreden. Op 10 van deze dagen werd ook de Europese grenswaarde van 25 µg/m³ overschreden. Deze mag vanaf 2030 slechts 18 keer per jaar overschreden worden. Zonder de bijdrage van houtrook zouden deze waarden op enkele van deze dagen niet zijn overschreden.
5. Metingen door inwoners geven waardevolle extra inzichten
Het netwerk van 66 sensoren bij inwoners maakte lokale verschillen zichtbaar die met één centraal meetpunt niet in beeld zouden zijn gekomen. Door deze gegevens te combineren met de nauwkeurige metingen van TNO konden onderzoekers houtrookmomenten herkennen en gebieden met relatief hoge fijnstofconcentraties identificeren.
Let op: een hotspot betekent niet dat een specifieke woning of schoorsteen als bron kan worden aangewezen. De sensoren laten zien waar tijdens houtrookmomenten relatief vaak verhoogde fijnstofconcentraties voorkomen, maar kunnen de precieze bron niet vaststellen.
Dankzij dit onderzoek kunnen we houtstookmomenten herkennen. Voor gericht beleid is een blijvend meetnetwerk nodig, waarmee we verschillen tussen wijken beter in beeld krijgen en een gerichte wijkaanpak kunnen ontwikkelen. Het zou mooi zijn om dit samen met burgerwetenschappers voort te zetten.
Ik hoop dat mijn gemeente de onderzoeksresultaten breed deelt met inwoners en laat zien wat we samen kunnen doen om de luchtkwaliteit te verbeteren. Want schone lucht is belangrijk voor ons allemaal.
Meer informatie
Meer weten over project Samen Houtstook Meten? Mail naar houtstook@samenmetenutrecht.nl.
Bekijk via deze links:
Ben je geïnteresseerd in luchtkwaliteit? Er is veel informatie over te vinden. Kijk bijvoorbeeld eens op:
Partners
Samen Houtstook Meten is een initiatief van de Provincie Utrecht, de gemeenten Amersfoort, Zeist en Utrechtse Heuvelrug, TNO en Samen Meten Utrecht, een samenwerking van de Natuur en Milieufederatie Utrecht, Globe en Goodcitysense. Dit project wordt gefinancierd vanuit het Schone Lucht Akkoord.
Tips voor inwoners
- Kom meer te weten over houtstook en het effect op gezondheid via Eerlijk over houtstook.nl, Houtrook en gezondheid en GGD Leefomgeving – Houtrook
- Bekijk de stookwijzer voor meer informatie over bewust stoken
- Bekijk de regels voor houtstook vanuit woningen
- Lees het artikel van TNO over roet in de lucht als indicator voor houtstook.
- Sluit je aan als burgerwetenschapper en meet mee via het Samen Meten netwerk van RIVM: Samen Meten | Samen meten
We kunnen goed vaststellen wanneer houtrook aanwezig is en waar relatief hoge waarden worden gemeten. Hoeveel fijnstof precies afkomstig is van houtstook, is lastiger te bepalen. Dat komt onder meer door de relatief hoge achtergrondconcentraties in het binnenland.
Interview Samen Meten met TNO
Hoe meet je iets dat je vooral ruikt, maar zelden ziet? En hoe maak je zo’n meting bruikbaar voor bewoners én gemeenten? Met deze vragen houdt Paula Bronsveld, senior onderzoeker bij TNO, zich bezig binnen het project Samen Houtstook Meten.
Het is belangrijk dat mensen weten welke gevolgen houtrook heeft voor hun gezondheid, of ze nu gezond zijn of al klachten hebben. Als er buiten houtrook hangt, voelen we ons soms gedwongen de mechanische ventilatie uit te zetten. Dat is geen gezonde situatie. In een dichtbevolkt land als Nederland vind ik houtstook niet meer van deze tijd.
